امنیت روانی – شناختی یکی از ابعاد بنیادین امنیت ملی و اجتماعی، در اندیشه رهبر شهید انقلاب جایگاه ویژهای دارد. این مفهوم فراتر از امنیت فیزیکی و نظامی، به آرامش ذهنی، اعتماد عمومی، امید به آینده و مصونیت جامعه در برابر تهدیدات نرم و عملیات شناختی اشاره دارد. رهبر شهید بارها تأکید کردهاند که یکی از حقوق اساسی مردم، زندگی در آرامش و امنیت روانی است و تشویش اذهان عمومی، انتشار اخبار یأسآور و سیاهنمایی، از عوامل تهدیدکننده این حق بهشمار میرود. در این راستا ایشان میفرمایند: «امنیّت، در واقع، زیربنای همهی وسیلهها و راههای پیشرفت یک ملّت و یک کشور است؛ امنیّت اینجور است. آرامش روانی جامعه ناشی از امنیّت است؛ امکان تحصیل و پیشرفت جوانان ناشی از امنیّت است؛ لذا نعمت بزرگ خدا است.»(۱)
از دیدگاه ایشان، امنیت روانی بعد نرمافزاری امنیت ملی محسوب میشود؛ همانگونه که امنیت نظامی مرزها را محافظت میکند، امنیت روانی دلها و باورهای مردم را از اضطراب و بیاعتمادی صیانت مینماید. این نگاه ریشه در مبانی اسلامی دارد که امنیت را مفهومی جامع میداند و ابعاد روحی، اخلاقی و اعتقادی را دربرمیگیرد.(۲)
رهبر شهید، امنیت روانی جامعه را اینگونه تعریف میکنند: «امنیت روانی جامعه یعنی دچار اضطراب نکردن مردم، دچار ترس و تردید نکردن مردم؛ این خیلی مهم است.»(۳) ایشان در همان دیدار تصریح کردند که بعضیها با خبری که میدهند، با تحلیلی که میکنند یا با تفسیری که از وقایع ارائه میدهند، در مردم تردید و ترس ایجاد میکنند و این از نظر خدای متعال مردود است. در آیه ۶۰ سوره احزاب صریح آمده است: «لَئِن لَم یَنتَهِ المُنافِقونَ وَ الَّذینَ فی قُلوبِهِم مَرَضٌ وَ المُرجِفونَ فِی المَدینَهِ…»؛ «مرجفون» «مرجفون همان کسانی هستند که امنیّت روانی جامعه را به هم میزنند، شایعهسازی میکنند؛ بعضیها از روی غرض، از مسائل گوناگون تحلیلهای غلط ارائه میدهند.»(همان)
این الگو ابعاد شناختی روشنی دارد. رهبر شهید، جنگ نرم دشمن را شامل ناایمنسازی روانی جامعه میدانند و میفرمایند: « امروز، دشمنان ملّتها و کشورها که طمع میورزند به منافع کشورهایی که میتوانند طمع بورزند، فقط با سلاح گرم، با جنگ گرم و سخت وارد نمیشوند، با جنگ نرم وارد میشوند. یکی از بخشهای جنگ نرم، همین ناایمنسازی روانی جامعه است.»(همان)
فضای مجازی ابزاری کلیدی در این جنگ است و ایشان به کسانی که با آن ارتباط دارند هشدار میدهند که هر آنچه به ذهن میرسد را نباید منتشر کرد؛ بلکه باید اثر آن بر فکر و روحیه مردم سنجیده شود. تصمیمسازان و تصمیمگیران فضای مجازی نیز موظفاند به این بعد توجه کنند، زیرا یک خبر یا تحلیل غلط میتواند مردم را دچار اضطراب، تردید و ترس کند(همان).
در اندیشه رهبر شهید، امنیت روانی جزو حقوق عمومی و حقوق عامه مردم است. ایشان در دیدار رئیس و مسئولان قوه قضائیه فرمودند:« یکی از حقوق عمومی مردم همین است که امنیّت روانی داشته باشند. امنیّت روانی یعنی چه؟ یعنی هر روز یک شایعهای، یک دروغی، یک حرف هراسافکنندهای در ذهنها پخش نشود. …… یکی از وظایف قوّهی قضائیّه برخورد با این مسئله است.»(۴) در همین راستا تأکید کردند: « یکی از حقوق اساسی مهم مردم این است که در آرامش روانی و در امنیت روانی زندگی کنند.»(۵)
الگوی عملیاتی این اندیشه بر چند محور استوار است: اول، تقویت قدرت ملی در همه ابعاد (علمی، اقتصادی، دفاعی و مدیریتی) بهعنوان پایه امنیت واقعی، زیرا امنیت صوری و زبانی کافی نیست. دوم، مسئولیت همه ارکان حاکمیت – بهویژه قوه قضائیه، رسانهها و مسئولان – برای حفظ امنیت روانی، همانگونه که امنیت مرزها و کوچه و بازار را حفظ میکنند. سوم، مقابله با مرجفون و شایعات از طریق قانونگذاری، نظارت و ارتقای سواد رسانهای. چهارم، تزریق امید و پرهیز از سیاهنمایی و التهابآفرینی.
پیامد تحقق این الگو، آرامش روانی جامعه، انسجام ملی، امکان پیشرفت پایدار و مصونیت در برابر جنگ نرم است. رهبر شهید، امنیت روانی را نعمت الهی و منتی بزرگ میدانند که قرآن آن را در کنار رفع گرسنگی ذکر کرده است («آمَنَهُم مِن خَوف»). بنابراین الگوی امنیت روانی – شناختی در اندیشه ایشان، الگویی جامع، بومی و مبتنی بر مبانی قرآنی است که فرد، جامعه و حاکمیت را در قبال حفظ آرامش ذهنی و مقاومت در برابر تهدیدات شناختی مسئول میسازد.
محمودرضا رهبرقاضی، استاد دانشگاه محقق اردبیلی
منابع
{۱،۳}. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با خانواده¬های شهدای امنیت،۰۶/۰۸/۱۴۰۳
https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=58113
{۲}.حیاتی، طاهره و حیاتی، محمدحسین (۱۴۰۴). طراحی مدل امنیت روانی از دیدگاه آیتالله خامنهای با روش دادهبنیاد. مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه، ۹(۲)،
-. https://gnoe.bou.ac.ir/article_79280_96a817bebe90166ac2844ca91c8c67c4.pdf
{۴}. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با مسئولان دستگاه قضائیه،
۰۷/۰۴/۱۴۰۱. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=50545
{۵}. بیانات مقام معظم رهبری در دیدار با مردم آذربایجان، ۱۳۹۱/۱۱/۲۸
